Zakres monitoringu w latach 2006-2008

Celem prac jest uzyskanie informacji o stanie zachowania gatunków i typów siedlisk przyrodniczych na wybranych stanowiskach oraz wypracowanie metodyki i organizacji monitoringu przyrody zgodnego z wymaganiami Dyrektywy Siedliskowej, pozwalającego na ocenę stanu zachowania gatunków i typów siedlisk przyrodniczych na poziomie stanowiska, obszaru, regionu biogeograficznego i kraju oraz opracowanie wniosków dotyczących ich ochrony.

Zgodnie ze wstępnym charakterem projektu zaplanowano badania monitoringowe o ograniczonym zakresie i zasięgu. Dotyczą wybranych gatunków i siedlisk przyrodniczych (20 gatunków zwierząt, 16 gatunków roślin oraz 20 typów siedlisk przyrodniczych), przede wszystkim typów siedlisk i gatunków szczególnie ważnych dla Wspólnoty Europejskiej, czyli tzw. siedlisk i gatunków priorytetowych. Część z nich została już objęta badaniami w 2006 r. Badania są prowadzone na wybranych obszarach na terenie całej Polski, z których znaczną część stanowią projektowane specjalne obszary ochrony siedlisk Natura 2000. Uwzględniane są również obszary badane wcześniej w ramach monitoringu przyrody - będącego jednym z podsystemów Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ). 

W ramach monitoringu siedlisk przyrodniczych przeprowadzono obserwacje terenowe na 1946 stanowiskach, z których część została zlokalizowana w 49 obszarach Natura 2000. Monitoringiem objęto 20 typów siedlisk przyrodniczych, w tym 17 priorytetowych. W przypadku gatunków roślin badania terenowe przeprowadzono na 125 stanowiskach, z których część zlokalizowana została w 43 obszarach Natura 2000. Monitoringiem objęto 16 gatunków roślin naczyniowych, w tym 10 priorytetowych. W ramach monitoringu zwierząt zbadano 820 stanowisk monitoringowych, z których część została zlokalizowana w 89 obszarach Natura 2000, obejmując badaniami 20 gatunków zwierząt, w tym 13 priorytetowych.

Siedliska przyrodnicze oraz gatunki objęte monitoringiem w latach 2006-2008

(*) - oznaczono siedliska i gatunki priorytetowe

Siedliska przyrodnicze

SIEDLISKA MORSKIE I NADMORSKIE

SIEDLISKA ZAROŚLOWE

SIEDLISKA ŁĄKOWE I MURAWOWE

SIEDLISKA TORFOWISKOWE I ŹRÓDLISKOWE

SIEDLISKA NASKALNE

SIEDLISKA LEŚNE

Gatunki roślin

ROŚLINY NACZYNIOWE

Gatunki zwierząt

CHRZĄSZCZE

MOTYLE

MIĘCZAKI

WAŻKI

RYBY

PŁAZY

SSAKI

W ramach prac prowadzonych w latach 2006-2008 bada się wybrane wskaźniki, określające „kondycję” populacji i siedlisk gatunków, a w przypadku siedlisk przyrodniczych – wskaźniki zachowania ich struktury i funkcji. Zbierane są także informacje dotyczące aktualnych i przyszłych oddziaływań na gatunek/siedlisko przyrodnicze oraz prowadzonych na obszarze działań ochronnych i ich skuteczności.

Uzyskane w wyniku badań informacje gromadzi się w bazie danych, w postaci formularzy sprawozdawczych dla kontroli terenowych, stanowisk i obszarów. W sytuacjach, gdy monitorowane stanowisko jest równoznaczne z monitorowanym obszarem lub, gdy na jednym obszarze znajduje się tylko 1 stanowisko gatunku, do zapisu wyników monitoringu służy 1 formularz.

Prace monitoringowe są organizowane na trzech poziomach: instytucja koordynująca, koordynatorzy krajowi i eksperci lokalni. Instytucja koordynująca koordynuje całość monitoringu, powołuje koordynatorów krajowych, opracowuje instrukcję do wypełniania raportów terenowych, sprawuje nadzór nad wynikami i w razie wątpliwości dopilnowuje ich właściwego opracowania, gromadzi dane. Metodykę badań dla monitorowanych, w ramach projektu, gatunków/typów siedlisk opracowują koordynatorzy krajowi w porozumieniu z instytucja koordynującą. Opracowują oni także sposób oceny stanu zachowania gatunków/typów siedlisk i dokonują tej oceny. Kierują pracą ekspertów lokalnych, którzy prowadzą badania w terenie, przygotowują i wprowadzają do centralnej bazy danych formularze sprawozdawcze z badań terenowych. Dane te są weryfikowane przez koordynatora krajowego i przesyłane do instytucji koordynującej.

Wykonawcami badań terenowych w ramach wstępnego monitoringu są przede wszystkim specjaliści, ponieważ przeprowadzenie badań w wielu przypadkach wymaga specjalistycznej wiedzy (np. fitosocjologicznej), umiejętności zidentyfikowania gatunków, znajomości lokalizacji stanowisk, a ponadto stan pewnych badanych parametrów (np. jakości siedliska gatunku) można wstępnie ocenić bez ich „mierzenia”, tylko w oparciu o doświadczenie badawcze (ang. best expert judgement), co znacznie upraszcza procedurę. ...wyniki»

Uzyskane w wyniku badań dane terenowe zostaną zapisane w komputerowej bazie danych, w postaci formularzy sprawozdawczych dla stanowisk i obszarów Natura 2000.

Wyniki monitoringu 2006-2008